Thói quen đọc: thứ đầu tư ít tốn kém nhất mà có lợi lâu nhất

Trong tất cả những gì gia đình có thể làm cho việc học của con, xây thói quen đọc có tỉ lệ hiệu quả trên chi phí cao nhất.

Lý do đơn giản: đọc hiểu là công cụ để học mọi môn khác. Một đứa trẻ đọc tốt học toán, sử, khoa học đều dễ hơn — vì em hiểu được đề bài và hiểu được tài liệu.

Bắt đầu từ việc đọc cho con nghe

Đây là việc quan trọng nhất và có thể bắt đầu từ rất sớm, trước cả khi con biết chữ.

Đọc cho con nghe mang lại nhiều thứ cùng lúc: vốn từ, cấu trúc câu, khả năng tập trung, và quan trọng nhất là gắn việc đọc với cảm giác ấm áp.

Vài lưu ý:

• Đều đặn hơn là lâu. Mười lăm phút mỗi tối bền hơn một tiếng vào cuối tuần.
• Đọc lại cuốn con thích dù bạn đã chán. Trẻ nhỏ học qua sự lặp lại.
• Dừng lại để hỏi. Con nghĩ chuyện gì xảy ra tiếp theo, vì sao nhân vật làm thế. Điều này xây khả năng suy luận.
• Tiếp tục đọc cho con nghe cả khi con đã tự đọc được. Sách đọc cùng có thể khó hơn sách con tự đọc, và nó giữ được thói quen chung.

Chọn sách

• Để con tự chọn. Đây là nguyên tắc quan trọng nhất. Một cuốn con muốn đọc luôn tốt hơn một cuốn bạn cho là bổ ích.
• Truyện tranh cũng là đọc. Nhiều phụ huynh gạt đi, nhưng truyện tranh xây vốn từ và khả năng theo dõi câu chuyện, và nó thường là cửa vào cho những đứa trẻ ngại chữ.
• Độ khó vừa phải. Nếu con vấp quá nhiều từ trong một trang, sách đó quá khó và sẽ làm con nản.
• Đa dạng thể loại. Truyện, sách khoa học, tiểu sử, sách về thứ con đang mê.
• Bám vào sở thích hiện tại của con. Con mê khủng long thì tìm sách về khủng long. Động lực có sẵn là thứ quý nhất.

Tạo môi trường

• Sách ở nơi dễ lấy. Không cần nhiều, chỉ cần trong tầm với.
• Thẻ thư viện. Thư viện công cộng là nguồn miễn phí và cho con trải nghiệm được tự chọn.
• Một khoảng thời gian đọc cố định. Nhiều gia đình chọn trước giờ ngủ.
• Người lớn cũng đọc. Đây là yếu tố mạnh nhất. Trẻ làm theo những gì chúng thấy, không phải những gì được bảo. Một đứa trẻ lớn lên thấy cha mẹ đọc sẽ coi việc đọc là bình thường.

Khi con không thích đọc

Trước khi kết luận con không thích đọc, hãy kiểm tra vài khả năng:

• Sách chưa đúng. Có thể con chưa gặp cuốn hợp với mình. Hãy thử nhiều thể loại, kể cả những thứ bạn không đánh giá cao.
• Đọc còn khó với con. Nếu việc giải mã chữ còn tốn sức, con không còn năng lượng để thưởng thức nội dung. Trường hợp này cần luyện kỹ năng đọc trước, và đọc cho con nghe để con vẫn tiếp cận được câu chuyện.
• Đọc bị gắn với nghĩa vụ. Nếu đọc luôn kèm câu hỏi kiểm tra hoặc bài tóm tắt, con sẽ tránh.
• Không có thời gian. Lịch quá dày thì không còn chỗ cho việc đọc tự do.
• Có khó khăn đọc cụ thể. Nếu con nỗ lực mà vẫn rất chật vật với việc đọc, hãy trao đổi với giáo viên và cân nhắc tìm hiểu chuyên môn.

Đừng biến đọc thành bài tập

Đây là sai lầm phổ biến. Khi cha mẹ yêu cầu con đọc xong phải kể lại, phải tóm tắt, phải rút ra bài học — việc đọc mất đi sự tự do và trở thành một nhiệm vụ nữa.

Hãy để phần lớn việc đọc là đọc vì thích. Nếu muốn trò chuyện về sách, hãy hỏi như một người cũng tò mò: con thấy nhân vật đó thế nào, đoạn nào con thích nhất.

Với trẻ lớn hơn

Ở tuổi vị thành niên, việc đọc thường giảm vì lịch bận và vì có nhiều thứ khác cạnh tranh. Vài cách giữ:

• Tôn trọng lựa chọn của con, kể cả khi bạn không thích thể loại đó.
• Đọc cùng một cuốn và trò chuyện như hai người ngang hàng.
• Sách nói cũng được — nó vẫn xây vốn từ và khả năng theo dõi ý.
• Nếu con đọc trên thiết bị, đó vẫn là đọc.

Một điều đáng nhớ

Mục tiêu không phải là con đọc được bao nhiêu cuốn mỗi năm, mà là con lớn lên coi đọc là việc bình thường và dễ chịu.

Một đứa trẻ như vậy sẽ tiếp tục đọc cả đời, và điều đó có giá trị lớn hơn nhiều so với bất kỳ con số nào.

Câu hỏi thường gặp