Trẻ hướng nội: không phải vấn đề cần sửa

Trong một lớp học, đứa trẻ giơ tay nhiều và nói to thường được chú ý hơn. Điều đó khiến nhiều phụ huynh lo lắng khi con mình ít nói.

Nhưng hướng nội không phải là thiếu sót cần sửa.

Hướng nội là gì

Đơn giản nhất: người hướng nội lấy lại năng lượng bằng cách ở một mình, còn người hướng ngoại lấy lại năng lượng từ việc ở cùng người khác.

Điều này không liên quan tới việc thích hay không thích con người, cũng không liên quan tới sự tự tin. Một đứa trẻ hướng nội có thể rất tự tin, có bạn thân, và nói rất nhiều — chỉ là trong nhóm nhỏ và về những chủ đề em quan tâm.

Đặc điểm thường thấy

• Cần thời gian một mình sau một ngày dài ở trường.
• Thích chơi với một hai bạn thân hơn là nhóm đông.
• Suy nghĩ trước khi nói, nên có vẻ chậm phản ứng trong các cuộc trò chuyện nhanh.
• Quan sát trước khi tham gia vào một hoạt động mới.
• Có thể rất tập trung và kiên trì với thứ mình quan tâm.

Phân biệt với lo âu xã hội

Đây là điểm quan trọng, vì hai thứ này trông giống nhau nhưng cần cách xử lý khác hẳn.

Trẻ hướng nội chọn ở một mình vì em thấy dễ chịu như vậy, và em vẫn kết bạn được khi muốn.

Trẻ lo âu xã hội muốn tham gia nhưng sợ. Em có thể có các biểu hiện thể chất khi phải ở nơi đông người — tim đập nhanh, buồn nôn, run — và né tránh các tình huống xã hội dù thực ra em muốn có bạn.

Nếu con có dấu hiệu của nhóm thứ hai, đặc biệt khi nó ảnh hưởng tới việc đi học và sinh hoạt, hãy tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý. Lo âu xã hội có thể được hỗ trợ hiệu quả, và can thiệp sớm giúp nhiều.

Cách hỗ trợ trẻ hướng nội

• Đừng ép con phải hoạt bát. Câu sao con không ra chơi với các bạn đi khiến con thấy có gì đó sai với mình.
• Đừng dán nhãn trước mặt người khác. Câu cháu nó nhát lắm nói trước mặt con khiến nhãn đó bám lại.
• Cho con thời gian chuẩn bị. Trước khi tới một chỗ mới hoặc gặp người lạ, hãy nói trước cho con biết.
• Cho con thời gian quan sát khi tham gia hoạt động mới, thay vì đẩy con vào ngay.
• Tôn trọng nhu cầu ở một mình sau một ngày ở trường. Đó không phải là buồn hay có vấn đề.
• Ưu tiên gặp bạn theo nhóm nhỏ. Mời một bạn về nhà hiệu quả hơn nhiều so với đưa con tới một buổi tiệc đông người.

Những kỹ năng vẫn cần xây

Tôn trọng tính cách của con không có nghĩa là bỏ qua những kỹ năng cần thiết:

• Dám nói khi cần. Con cần biết cách hỏi thầy cô khi không hiểu, nói khi bị đối xử không đúng, đề nghị giúp đỡ khi cần. Đây là kỹ năng, không phải tính cách — và luyện được.
• Trình bày trước người khác. Bắt đầu từ nhóm rất nhỏ và tăng dần. Chuẩn bị kỹ giúp trẻ hướng nội tự tin hơn nhiều so với ứng khẩu.
• Kết bạn. Con không cần nhiều bạn, nhưng cần biết cách bắt đầu và duy trì vài mối quan hệ.

Cách hỗ trợ: tập ở nhà trước trong tình huống an toàn, chia nhỏ từng bước, và ghi nhận mỗi lần con làm được.

Nói chuyện với giáo viên

Trẻ hướng nội đôi khi bị hiểu là không hiểu bài hoặc không tham gia. Việc trao đổi với giáo viên có ích:

• Cho giáo viên biết con cần thời gian nghĩ trước khi trả lời.
• Đề nghị các hình thức tham gia khác ngoài phát biểu trước lớp — viết, làm nhóm nhỏ.
• Hỏi giáo viên xem ở lớp con có bạn không, có bị cô lập không.

Một điều đáng nói với con

Trẻ hướng nội sống trong môi trường thường tôn vinh sự hoạt bát, nên nhiều em tự thấy mình có gì đó thiếu.

Hãy nói rõ với con: mỗi người có cách khác nhau, và cách của con không kém hơn. Có rất nhiều người làm được việc lớn theo cách trầm lặng.

Điều đó không làm con nói nhiều hơn, nhưng nó giữ cho con không lớn lên với cảm giác mình cần trở thành một người khác.

Câu hỏi thường gặp