Thi học sinh giỏi: được gì, mất gì, và có nên theo không

Được chọn vào đội tuyển là một sự ghi nhận, và nhiều gia đình mặc nhiên coi đó là điều nên nhận. Nhưng đây là một cam kết thật và đáng được cân nhắc.

Được gì

• Học sâu hơn nhiều so với chương trình thông thường. Với đứa trẻ thực sự thích môn đó, đây là trải nghiệm quý.
• Học cách làm việc với vấn đề khó. Kỹ năng kiên trì trước một bài toán không giải được ngay có ích rất lâu về sau.
• Gặp những người cùng đam mê. Nhiều học sinh nói rằng bạn bè trong đội tuyển là mối quan hệ giá trị nhất họ có được ở phổ thông.
• Được giáo viên giỏi hướng dẫn sát.
• Có thể có lợi thế trong tuyển sinh tuỳ quy định từng thời kỳ — cần kiểm tra quy định hiện hành chứ đừng dựa vào thông tin cũ.

Cái giá

• Thời gian rất lớn. Ôn đội tuyển thường chiếm phần lớn thời gian ngoài giờ trong nhiều tháng.
• Học lệch. Các môn khác dễ bị bỏ, và điều này có thể ảnh hưởng tới kết quả chung.
• Áp lực thành tích. Có kỳ vọng từ trường, từ thầy cô, đôi khi từ gia đình.
• Rủi ro không đạt. Sau nhiều tháng dồn sức mà không có giải là trải nghiệm nặng nề, đặc biệt nếu con gắn giá trị bản thân với kết quả.
• Ít thời gian cho những thứ khác — thể thao, bạn bè, nghỉ ngơi.

Câu hỏi nên đặt trước khi quyết

Hỏi con:

• Con có thực sự thích môn này không, hay chỉ giỏi nó?
• Con muốn tham gia vì điều gì?
• Con biết mình sẽ phải bỏ những gì không?
• Nếu cuối cùng không đạt giải, con nghĩ mình sẽ thấy thế nào?

Hỏi nhà trường:

• Lịch ôn cụ thể ra sao, chiếm bao nhiêu thời gian?
• Học sinh trong đội tuyển có được hỗ trợ gì về các môn khác không?
• Nếu con muốn rút giữa chừng thì thế nào?

Câu cuối đáng hỏi trước, vì trong thực tế việc rút khỏi đội tuyển đôi khi khó hơn người ta tưởng.

Về áp lực từ nhà trường

Cần nói thẳng: đôi khi việc con vào đội tuyển phục vụ thành tích của trường nhiều hơn là phục vụ con.

Điều này không có nghĩa nhà trường sai — thành tích cũng có giá trị với tập thể. Nhưng nó có nghĩa là gia đình cần tự quyết định dựa trên điều tốt cho con, và có quyền từ chối nếu thấy không phù hợp.

Nếu bạn từ chối, hãy làm điều đó một cách lịch sự và rõ ràng, và giải thích lý do.

Nếu con tham gia

• Bảo vệ giấc ngủ. Đây là thứ đầu tiên bị hy sinh và cũng là thứ ảnh hưởng nhiều nhất.
• Giữ ít nhất một hoạt động ngoài học tập. Con cần một chỗ không liên quan tới thành tích.
• Không thêm áp lực từ nhà. Con đã có đủ từ trường rồi. Vai trò của gia đình lúc này là chỗ dựa, không phải nguồn kỳ vọng thêm.
• Theo dõi các môn khác để không hổng quá nhiều.
• Chú ý dấu hiệu kiệt sức — mất ngủ, hay ốm, cáu gắt, mất hứng thú với cả môn mình yêu.

Khi kết quả không như mong đợi

Đây là điều nhiều học sinh đội tuyển phải đối mặt, vì số giải luôn ít hơn số người dự thi.

Vài điều nên làm:

• Để con buồn. Cảm xúc đó chính đáng và cần thời gian.
• Đừng vội an ủi bằng cách hạ thấp kỳ thi. Câu có gì đâu mà buồn phủ nhận công sức của con.
• Ghi nhận quá trình. Những gì con học được trong nhiều tháng đó không mất đi cùng với kết quả.
• Sau khi con nguôi, cùng nhìn lại — con học được gì, con muốn tiếp tục với môn này không.

Một điều đáng nhớ

Một tấm giải không định nghĩa đứa trẻ, và việc không có giải cũng vậy.

Điều đọng lại lâu nhất từ những tháng ôn đội tuyển thường không phải kết quả, mà là việc con biết mình có thể theo đuổi một thứ khó trong thời gian dài — và đó là thứ có giá trị dù kỳ thi kết thúc thế nào.

Câu hỏi thường gặp