Dạy con đối mặt với thất bại: kỹ năng quan trọng hơn cả thành tích

Trong tất cả những gì có thể dạy một đứa trẻ, khả năng đứng dậy sau thất bại có lẽ là thứ có ích lâu nhất. Nó dùng được ở mọi lĩnh vực, mọi giai đoạn của cuộc đời.

Và nó chỉ học được bằng cách trải qua.

Vì sao trẻ cần được thất bại

• Để biết mình xoay xở được. Sự tự tin thật không đến từ việc luôn thành công mà từ việc đã từng thất bại và vượt qua.
• Để học rằng thất bại không phải là kết thúc. Trẻ chưa từng trải qua thường phóng đại mức độ nghiêm trọng của nó.
• Để học từ sai lầm. Đây là cách học hiệu quả nhất, nhưng chỉ xảy ra nếu trẻ được phép sai.
• Để dám thử. Nghịch lý: đứa trẻ sợ thất bại nhất thường là đứa trẻ ít dám thử nhất — và vì thế học được ít nhất.

Vì sao cha mẹ hay can thiệp quá sớm

Điều này rất dễ hiểu: thấy con vật lộn là khó chịu, và giúp con thì nhanh hơn nhiều so với để con tự làm.

Nhưng mỗi lần cha mẹ giải quyết hộ, đứa trẻ mất một cơ hội học. Và về lâu dài, con hình thành niềm tin rằng mình không tự làm được.

Một cách kiểm tra: trước khi can thiệp, tự hỏi đây là việc con thực sự không làm được, hay là việc con làm chậm và làm chưa tốt?

Nếu là vế sau, hãy để con làm.

Phản ứng khi con thất bại

Để con buồn trước đã. Cảm xúc đó chính đáng và cần thời gian. Vội an ủi bằng câu có gì đâu mà buồn là phủ nhận điều con đang cảm thấy.

Ở bên con mà không giải quyết ngay. Nhiều khi điều con cần chỉ là có người ngồi cùng.

Đừng đổ lỗi cho ai. Đổ lỗi cho thầy cô, cho đề thi, cho bạn bè dạy con rằng thất bại luôn do người khác — và như vậy con không học được gì.

Sau khi con nguôi, cùng nhìn lại. Chuyện gì đã xảy ra, có gì làm khác được không, lần sau thử cách nào. Cuộc trò chuyện này chỉ hiệu quả khi cảm xúc đã lắng.

Kể về thất bại của chính bạn. Đây là điều có tác dụng lớn mà ít người làm. Khi con biết cha mẹ cũng từng thất bại và vẫn ổn, thất bại thôi là điều đáng sợ.

Ngôn ngữ hằng ngày

Cách nói của cha mẹ định hình cách trẻ nhìn nhận khả năng của mình:

• Khen nỗ lực và cách làm, không chỉ khen kết quả. Câu con đã kiên trì với bài này lâu ghê xây được nhiều hơn câu con giỏi quá.
• Tránh những nhãn cố định. Câu con thông minh nghe tốt nhưng nó dạy con rằng năng lực là thứ có sẵn — và khi gặp việc khó, con sẽ tránh để không mất cái nhãn đó.
• Nói về việc chưa làm được thay vì không làm được. Một chữ khác nhau nhưng nó giữ cửa mở.
• Thừa nhận việc khó. Câu bài này khó thật, con cần thêm thời gian trung thực hơn câu dễ mà, cố lên.

Tạo cơ hội để con thất bại an toàn

Những nơi thất bại ít tốn kém nhất:

• Thể thao và trò chơi. Thua là chuyện thường xuyên và không có hậu quả lâu dài.
• Học một kỹ năng mới — nhạc cụ, nấu ăn, sửa đồ. Sai nhiều lần là bình thường.
• Việc nhà. Để con tự làm dù làm chưa tốt.
• Các quyết định nhỏ. Cho con chọn và chịu hệ quả trong phạm vi an toàn.

Khi thất bại lớn

Có những thất bại thật sự nặng — trượt một kỳ thi quan trọng, không đạt được điều đã theo đuổi nhiều năm.

Trong những lúc đó:

• Đừng vội chuyển sang kế hoạch tiếp theo. Con cần thời gian để chấp nhận trước khi nghĩ về bước sau.
• Đừng hạ thấp điều con đã mất. Nó quan trọng với con.
• Ghi nhận quá trình. Những gì con học được trong thời gian đó không mất đi cùng kết quả.
• Cho con biết điều này không định nghĩa con.
• Chú ý nếu con không hồi phục — nếu tình trạng buồn bã kéo dài nhiều tuần và ảnh hưởng tới sinh hoạt, hãy tìm hỗ trợ chuyên môn.

Một điều đáng nhớ

Mục tiêu không phải là đứa trẻ không bao giờ buồn khi thất bại — buồn là phản ứng bình thường và lành mạnh.

Mục tiêu là con biết rằng buồn rồi sẽ qua, rằng mình có thể thử lại, và rằng giá trị của mình không nằm ở kết quả của một lần.

Câu hỏi thường gặp