Bắt nạt học đường: nhận ra khi con không nói và xử lý đúng cách

Đây là chủ đề khó nói nhưng cần biết trước, vì khi chuyện xảy ra thì phản ứng đúng trong những ngày đầu rất quan trọng.

Vì sao trẻ thường không kể

• Sợ bị coi là yếu đuối hoặc sợ cha mẹ thất vọng.
• Sợ bị trả thù nếu người kia biết con đã mách.
• Sợ người lớn phản ứng quá mạnh và làm mọi thứ tệ hơn — đây là nỗi sợ rất phổ biến và có cơ sở.
• Tự trách mình, nghĩ rằng mình có gì đó đáng bị như vậy.
• Không nhận ra đó là bắt nạt, đặc biệt với các hình thức không phải bạo lực thể chất.

Dấu hiệu đáng chú ý

Về cơ thể: vết thương không giải thích được, đồ dùng hay bị mất hoặc hỏng, quần áo rách.

Về hành vi: không muốn đi học, kêu ốm vào buổi sáng, đổi đường đi học, tránh một số hoạt động hoặc một số nơi trong trường, không muốn nói về bạn bè, mất bạn thân đột ngột.

Về cảm xúc: thay đổi tâm trạng rõ rệt, hay lo lắng, khó ngủ, tự nói xấu về bản thân, cáu gắt bất thường ở nhà.

Về học tập: kết quả sụt, mất tập trung.

Với bắt nạt trực tuyến: con thay đổi tâm trạng rõ sau khi dùng điện thoại, giấu màn hình, hoặc đột nhiên ngừng dùng mạng xã hội.

Khi con kể — phản ứng đầu tiên rất quan trọng

Con đang mạo hiểm khi nói ra. Phản ứng của bạn quyết định con còn kể nữa hay không.

• Bình tĩnh. Dù bên trong bạn giận tới đâu. Nếu con thấy bạn mất kiểm soát, con sẽ hối hận vì đã nói.
• Cảm ơn con vì đã kể. Nói rõ rằng con làm đúng.
• Nói rõ đây không phải lỗi của con. Nhiều trẻ tin rằng mình đáng bị như vậy.
• Lắng nghe hết trước khi hành động. Hỏi chuyện gì xảy ra, ai liên quan, kéo dài bao lâu, có ai chứng kiến không.
• Đừng hứa giữ bí mật hoàn toàn. Thay vào đó, nói rằng bạn sẽ bàn với con trước khi làm gì.

Điểm cuối quan trọng: hỏi con muốn gì. Cho con tham gia vào quyết định giúp con lấy lại cảm giác kiểm soát — thứ mà bắt nạt lấy đi.

Ghi lại

Trước khi làm việc với nhà trường, hãy ghi lại: ngày, việc gì xảy ra, ai liên quan, ai chứng kiến. Chụp ảnh nếu có bằng chứng vật lý. Lưu ảnh chụp màn hình nếu là bắt nạt trực tuyến.

Bản ghi cụ thể khiến cuộc trao đổi với nhà trường hiệu quả hơn nhiều so với việc trình bày chung chung.

Làm việc với nhà trường

• Bắt đầu với giáo viên chủ nhiệm. Đề nghị gặp trực tiếp, mang theo bản ghi.
• Trình bày bình tĩnh và cụ thể. Thái độ hợp tác thường cho kết quả tốt hơn thái độ đối đầu, dù bạn có bức xúc.
• Hỏi rõ nhà trường sẽ làm gì và trong bao lâu. Đề nghị được thông tin lại.
• Nếu không có chuyển biến, đi lên cấp cao hơn — ban giám hiệu, và ghi lại các lần đã trao đổi.
• Đề nghị được biết về các biện pháp bảo vệ con trong thời gian xử lý.

Những điều không nên làm

• Đừng tự tìm gặp đứa trẻ kia hoặc gia đình họ trước khi qua nhà trường. Việc này thường làm tình hình xấu đi và có thể khiến con bị trả thù.
• Đừng bảo con đánh lại. Điều này đặt con vào rủi ro và không giải quyết được vấn đề.
• Đừng nói con hãy bỏ qua đi hoặc trẻ con nó thế. Việc gạt đi khiến con thấy mình không được tin.
• Đừng ép con đối chất nếu con không muốn.

Hỗ trợ con trong quá trình

• Giúp con có chỗ dựa xã hội khác — một hoạt động ngoài trường, bạn ở nơi khác. Điều này giảm cảm giác cô lập.
• Củng cố những gì con làm tốt. Bắt nạt bào mòn lòng tự tin, và con cần được nhắc rằng mình có giá trị.
• Theo dõi tinh thần của con. Nếu con có dấu hiệu trầm buồn kéo dài, mất ngủ, hoặc nói những câu tuyệt vọng, hãy tìm hỗ trợ chuyên môn ngay — đừng chờ.

Khi việc xử lý không hiệu quả

Nếu đã làm việc với nhà trường mà tình hình không cải thiện và con tiếp tục bị tổn thương, việc chuyển lớp hoặc chuyển trường là lựa chọn chính đáng.

Đây không phải là bỏ cuộc. Sự an toàn và sức khoẻ tinh thần của con quan trọng hơn việc chứng minh điều gì.

Nếu con là người bắt nạt

Đây cũng là tình huống cần đối mặt. Phản ứng nên là: xử lý nghiêm túc nhưng tìm hiểu nguyên nhân. Trẻ bắt nạt người khác thường đang có vấn đề riêng — bị bắt nạt ở nơi khác, gặp khó khăn ở nhà, hoặc thiếu kỹ năng xử lý cảm xúc.

Việc chỉ trừng phạt mà không tìm hiểu hiếm khi thay đổi được hành vi.

Câu hỏi thường gặp