Ở giai đoạn chuyển sang bậc trung học phổ thông, học sinh thường phải chọn tổ hợp môn hoặc định hướng. Đây là quyết định thật — nó ảnh hưởng tới các lựa chọn về sau và không phải lúc nào cũng đổi lại được dễ dàng.
Ba nhóm thông tin cần có trước khi chọn
Một — quy định hiện hành. Cách tổ chức tổ hợp môn, việc đổi tổ hợp có được không và điều kiện ra sao, và tổ hợp đó liên quan thế nào tới việc xét tuyển đại học sau này.
Quy định thay đổi theo thời kỳ, nên phải lấy thông tin từ nhà trường và từ nguồn chính thức của năm đó, không dựa vào kinh nghiệm của khoá trước.
Hai — yêu cầu của các ngành con quan tâm. Nếu con đã có vài hướng trong đầu, hãy tra xem các ngành đó xét tuyển bằng tổ hợp nào. Một số ngành có yêu cầu khá hẹp.
Ba — thực tế ở chính ngôi trường của con. Trường có mở đủ các tổ hợp không, giáo viên môn nào mạnh, số lượng học sinh mỗi lớp ra sao. Đây là thông tin ảnh hưởng trực tiếp tới trải nghiệm học của con.
Cân nhắc giữa thế mạnh và sở thích
Hai thứ này không phải lúc nào cũng trùng nhau.
Nếu con giỏi một môn nhưng không thích: ba năm học sâu môn không thích là quãng thời gian dài. Hãy hỏi kỹ vì sao con không thích — do nội dung, do cách dạy, hay do áp lực từ kỳ vọng.
Nếu con thích một môn nhưng chưa giỏi: đây thường không phải rào cản lớn nếu con thật sự có động lực, đặc biệt khi còn thời gian để bồi. Sự yêu thích duy trì được nỗ lực lâu hơn nhiều so với năng khiếu đơn thuần.
Cách kiểm tra hữu ích: hỏi con môn nào con không thấy mệt khi học, và môn nào con tự tìm hiểu thêm mà không ai bảo.
Về việc để lại đường mở
Ở tuổi mười lăm, nhiều đứa trẻ chưa biết mình muốn gì — điều đó bình thường.
Khi chưa rõ, nguyên tắc hữu ích là chọn tổ hợp giữ được nhiều lựa chọn nhất trong phạm vi con học được. Một tổ hợp mở ra nhiều ngành cho con thêm thời gian để tìm hiểu bản thân.
Nhưng cũng đừng chọn quá dàn trải chỉ để giữ mọi cửa — học không sâu ở đâu cả cũng là một rủi ro.
Cách trò chuyện với con
- Bắt đầu bằng việc hỏi, không bằng việc khuyên. Con nghĩ gì, con thích gì, con lo gì.
- Cung cấp thông tin thật thay vì ý kiến. Cho con biết các ngành liên quan, thực tế công việc ra sao, cơ hội thế nào.
- Giúp con gặp người đang làm trong lĩnh vực con quan tâm. Một cuộc trò chuyện thực tế có giá trị hơn nhiều bài phân tích.
- Nói rõ mối lo của mình nếu có, kèm lý do — thay vì chỉ nói không nên.
- Cho con thời gian. Đừng ép quyết định trong một buổi tối.
Khi cha mẹ và con bất đồng
Đây là tình huống rất thường gặp ở bước này.
Vài điều đáng cân nhắc:
- Kiểm tra xem mối lo của mình dựa trên thông tin gì. Nhiều lo ngại về một ngành nghề dựa trên hình dung cũ, trong khi thực tế đã thay đổi.
- Phân biệt giữa lo lắng chính đáng và mong muốn của mình. Có những mong muốn xuất phát từ tiếc nuối của cha mẹ chứ không từ con.
- Tìm phương án ở giữa. Nhiều bất đồng có lối ra mà cả hai chưa nghĩ tới.
- Nếu vẫn khác nhau, hãy nhớ rằng con là người sẽ học ba năm đó. Một đứa trẻ học hướng mình chọn thường bền hơn nhiều so với học hướng bị chọn hộ.
Nếu chọn rồi mà thấy không hợp
Hãy tìm hiểu ngay quy định về việc đổi tổ hợp — có được không, thời điểm nào, cần bổ sung gì.
Đồng thời, tìm hiểu xem vấn đề thật là gì: con không hợp với môn học, hay đang gặp khó khăn khác — bạn bè, giáo viên, hoặc tâm lý. Ba nguyên nhân này cần ba cách xử lý, và không phải cái nào cũng giải quyết được bằng việc đổi tổ hợp.
Một điều nên nói với con
Quyết định này quan trọng, nhưng nó không khoá cuộc đời con lại. Rất nhiều người làm công việc không liên quan trực tiếp tới những gì họ học ở tuổi mười lăm.
Nói điều này với con giúp giảm áp lực — và một đứa trẻ bớt sợ sai thường chọn sáng suốt hơn.
Câu hỏi thường gặp
Cần những thông tin gì trước khi chọn tổ hợp môn?
Quy định hiện hành về tổ hợp và việc đổi tổ hợp, yêu cầu xét tuyển của các ngành con quan tâm, và thực tế ở chính ngôi trường của con.
Nên chọn theo thế mạnh hay sở thích?
Nếu con thích nhưng chưa giỏi thì thường không phải rào cản lớn khi còn thời gian bồi, vì sự yêu thích duy trì nỗ lực lâu hơn năng khiếu đơn thuần.
Con chưa biết mình muốn gì thì chọn thế nào?
Chọn tổ hợp giữ được nhiều lựa chọn nhất trong phạm vi con học được, nhưng cũng đừng dàn trải tới mức không sâu ở đâu cả.
Cha mẹ và con bất đồng thì sao?
Kiểm tra xem mối lo của mình dựa trên thông tin gì, phân biệt lo lắng chính đáng với mong muốn của bản thân, và nhớ rằng con là người sẽ học ba năm đó.
Chọn rồi thấy không hợp thì làm gì?
Tìm hiểu quy định đổi tổ hợp, đồng thời xác định vấn đề thật là không hợp môn học hay đang gặp khó khăn khác về bạn bè, giáo viên hoặc tâm lý.
