Thiết bị và mạng xã hội: đặt giới hạn mà không biến thành cuộc chiến

Đây là vấn đề gây căng thẳng trong hầu hết gia đình có trẻ ở tuổi đi học. Không có giải pháp hoàn hảo, nhưng có những cách tiếp cận bền hơn những cách khác.

Vì sao cấm hoàn toàn thường không hiệu quả

• Trẻ sẽ tiếp cận được bằng cách khác — ở nhà bạn, ở trường.
• Việc cấm khiến trẻ giấu, và khi có chuyện xảy ra thì con không dám nói với cha mẹ. Đây là rủi ro lớn nhất.
• Nó không dạy con cách tự điều chỉnh — thứ con sẽ cần khi không còn ai giám sát.
• Với trẻ lớn, thiết bị là một phần của đời sống xã hội. Cắt hoàn toàn có thể khiến con bị tách khỏi bạn bè.

Điều này không có nghĩa là không đặt giới hạn. Nó có nghĩa là mục tiêu nên là dạy cách dùng, không phải chỉ ngăn cấm.

Nguyên tắc đặt quy tắc

Thoả thuận trước, không áp đặt sau. Ngồi lại cùng con, bàn về quy tắc, và giải thích lý do. Một quy tắc được giải thích dễ giữ hơn nhiều so với một lệnh cấm.

Quy tắc áp cho cả nhà. Nếu bàn ăn không dùng điện thoại, người lớn cũng vậy. Trẻ rất nhạy với sự không nhất quán, và một quy tắc chỉ áp cho con sẽ bị coi là không công bằng.

Ưu tiên giới hạn theo bối cảnh hơn theo thời lượng. Những giới hạn dễ giữ và có cơ sở rõ: không dùng trong bữa ăn, không mang vào phòng ngủ ban đêm, để riêng khi đang làm bài.

Trong đó, giới hạn về ban đêm là quan trọng nhất — thiết bị trong phòng ngủ ảnh hưởng trực tiếp tới giấc ngủ, và thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng tới mọi thứ khác.

Điều chỉnh theo tuổi. Quy tắc cho trẻ tiểu học và cho học sinh trung học phổ thông phải khác nhau. Khi con lớn, hãy dần chuyển quyền tự quản cho con — đó chính là mục tiêu.

Những rủi ro cần biết

• Bắt nạt trực tuyến. Khác với bắt nạt ngoài đời ở chỗ nó theo trẻ về tận nhà và không có nơi trốn.
• Tiếp xúc với nội dung không phù hợp.
• Người lạ tiếp cận. Trẻ cần biết rằng người trên mạng có thể không phải như họ nói.
• So sánh bản thân với hình ảnh được chọn lọc của người khác — ảnh hưởng tới lòng tự tin, đặc biệt ở tuổi vị thành niên.
• Ảnh hưởng tới giấc ngủ và khả năng tập trung.

Điều quan trọng nhất: giữ cửa mở

Nếu chỉ nhớ một điều từ bài này, hãy nhớ điều này: con phải biết rằng nếu có chuyện gì xảy ra trên mạng, con có thể kể với bạn mà không bị mắng hay bị tịch thu thiết bị.

Rất nhiều trường hợp trẻ bị bắt nạt hoặc bị người lạ tiếp cận mà không dám nói, vì sợ bị cấm dùng máy. Sự im lặng đó nguy hiểm hơn nhiều so với bản thân thiết bị.

Hãy nói rõ với con điều này, và giữ lời khi chuyện xảy ra.

Cách trò chuyện

• Hỏi con dùng gì, xem gì, chơi gì với thái độ quan tâm thật chứ không phải kiểm tra.
• Nói về những gì con thấy trên mạng — điều đó giúp con hình thành cách nhìn có phê phán.
• Dạy con vài điều cơ bản: không chia sẻ thông tin cá nhân, không gặp người quen qua mạng mà không cho cha mẹ biết, những gì đăng lên khó xoá hết được.
• Kể về những chuyện đã xảy ra với người khác thay vì chỉ cảnh báo chung chung.

Khi con dùng quá nhiều

Trước khi siết, hãy nhìn xem thiết bị đang thay thế cho điều gì. Trẻ dùng nhiều thường vì: buồn chán, không có hoạt động thay thế, gặp khó khăn ở trường và tìm chỗ trốn, hoặc cô đơn.

Nếu đúng vậy, việc giải quyết nguyên nhân hiệu quả hơn việc cắt thiết bị. Thêm một hoạt động con thích, giúp con kết nối với bạn bè ngoài đời, hoặc tìm hiểu chuyện gì đang xảy ra ở trường.

Khi nào nên lo lắng thật sự

Vài dấu hiệu đáng chú ý: con thay đổi rõ rệt về tâm trạng sau khi dùng mạng, giấu giếm bất thường, mất ngủ kéo dài, rút khỏi mọi hoạt động khác, hoặc có biểu hiện sợ hãi.

Trong những trường hợp này, hãy trò chuyện với con một cách bình tĩnh và cân nhắc tìm hỗ trợ từ chuyên gia tâm lý hoặc cán bộ tâm lý học đường của trường.

Câu hỏi thường gặp