Ngoài điểm số: những năng lực quyết định nhiều hơn về sau

Điểm số có ưu thế là đo được và so sánh được, nên nó dễ chiếm hết sự chú ý. Nhưng nếu nhìn vào những người trưởng thành sống tốt, những gì phân biệt họ thường nằm ở chỗ khác.

Bài viết này không nói điểm số không quan trọng. Nó nói về những thứ dễ bị bỏ quên vì không có ai chấm điểm.

Khả năng tự điều chỉnh

Đây có lẽ là năng lực nền tảng nhất: biết chờ đợi, biết hoãn cái thích để làm cái cần, biết bình tĩnh lại khi bực.

Gia đình góp phần thế nào: để trẻ tự làm những việc trong khả năng thay vì làm hộ cho nhanh; giữ những quy tắc đã thoả thuận một cách nhất quán; và khi trẻ mất bình tĩnh, giúp con gọi tên cảm xúc thay vì chỉ yêu cầu con nín.

Khả năng chịu đựng thất bại

Một đứa trẻ chưa từng thất bại là một đứa trẻ chưa được chuẩn bị. Điều quan trọng không phải tránh thất bại mà là học cách đứng dậy.

Gia đình góp phần thế nào: không can thiệp ngay khi con gặp khó, để con thử tự giải quyết trước; khi con thất bại, tập trung vào việc rút ra được gì thay vì vào việc ai có lỗi; và cho con thấy chính người lớn cũng thất bại và xử lý ra sao.

Kỹ năng xã hội

Biết lắng nghe, biết thương lượng, biết xử lý mâu thuẫn, biết nhận ra cảm xúc của người khác. Những thứ này học chủ yếu qua thực hành với bạn bè.

Gia đình góp phần thế nào: tạo cơ hội cho con chơi với bạn một cách tự do, không quá sắp đặt; không giải quyết hộ mọi mâu thuẫn của con; và trò chuyện với con về cảm xúc của người khác trong các tình huống hằng ngày.

Tính tò mò và thói quen đọc

Đứa trẻ giữ được sự tò mò sẽ tiếp tục học suốt đời, dù ở môi trường nào.

Gia đình góp phần thế nào: trả lời câu hỏi của con một cách nghiêm túc, kể cả khi câu hỏi lặp đi lặp lại; cùng con tìm câu trả lời thay vì luôn đưa ra ngay; và quan trọng nhất là để con thấy người lớn trong nhà cũng đọc và cũng tò mò.

Trẻ học từ những gì chúng thấy nhiều hơn từ những gì được bảo.

Khả năng diễn đạt

Nói được điều mình nghĩ, viết được điều mình muốn nói. Đây là năng lực có ích ở mọi nghề nghiệp.

Gia đình góp phần thế nào: hỏi con những câu mở cần trả lời dài hơn một từ; lắng nghe hết khi con kể chuyện dù chuyện dài dòng; và trong bữa ăn, để mỗi người kể về ngày của mình.

Sức khoẻ thể chất

Vận động đều đặn ảnh hưởng tới cả khả năng tập trung lẫn tâm trạng. Đây là thứ dễ bị cắt đầu tiên khi lịch học dày lên — và thường là quyết định sai.

Gia đình góp phần thế nào: giữ ít nhất một hoạt động thể chất đều đặn, kể cả trong mùa thi; và bảo vệ giấc ngủ như một ưu tiên chứ không phải phần dư ra.

Một hoạt động không bị chấm điểm

Điều này đáng nhắc riêng. Mỗi đứa trẻ nên có ít nhất một việc mình làm vì thích, không ai chấm điểm, không phải để đưa vào hồ sơ.

Đó là nơi trẻ học được rằng giá trị của mình không phụ thuộc vào việc làm đúng hay sai — và đó là chỗ dựa tinh thần quan trọng khi những nơi khác trở nên căng thẳng.

Về việc cân bằng

Không ai làm được tất cả cùng lúc, và một đứa trẻ không cần xuất sắc ở mọi thứ. Điều đáng làm là đừng để lịch học kín tới mức không còn chỗ cho những thứ trên.

Khi phải chọn giữa một lớp học thêm nữa và một khoảng thời gian trống để con chơi, đọc, hoặc chỉ ngồi nghĩ — khoảng trống đó không phải là thời gian lãng phí.

Câu hỏi thường gặp