Học giỏi nhưng chưa tự lập: khoảng trống hay gặp ở trẻ được đầu tư nhiều

Có một kiểu khoảng trống hình thành trong những gia đình đầu tư nhiều cho việc học: đứa trẻ giỏi ở trường nhưng không tự nấu được bữa ăn, không biết đi mua đồ, không xoay xở được khi gặp tình huống ngoài dự kiến.

Điều này không phải lỗi của trẻ. Nó là kết quả của một logic nghe rất hợp lý: con cứ tập trung học, việc khác để bố mẹ lo.

Vì sao đây là vấn đề

• Con sẽ cần những kỹ năng đó, sớm hơn ta nghĩ. Khi đi học xa nhà, khi đi làm, khi sống độc lập.
• Nó ảnh hưởng tới sự tự tin. Một đứa trẻ chưa từng tự làm gì sẽ không tin mình xoay xở được — và cảm giác đó lan sang cả những việc khác.
• Nó tạo phụ thuộc. Con quen với việc có người giải quyết hộ, nên khi gặp khó thì chờ thay vì tự tìm cách.
• Kỹ năng sống cũng là kỹ năng học. Quản lý thời gian, tự sắp xếp, xử lý vấn đề — những thứ này dùng cả trong học tập.

Những kỹ năng theo từng giai đoạn

Tiểu học: tự chuẩn bị cặp sách theo thời khoá biểu, tự vệ sinh cá nhân, dọn đồ của mình, giúp việc nhà đơn giản, biết số điện thoại của cha mẹ và địa chỉ nhà.

Trung học cơ sở: tự quản lý bài tập của nhiều môn, tự đi lại trong khu vực quen thuộc, nấu vài món đơn giản, giặt quần áo của mình, quản lý một khoản tiền nhỏ, biết xử lý khi bị lạc hoặc gặp sự cố.

Trung học phổ thông: tự lo phần lớn sinh hoạt cá nhân, nấu ăn được, xử lý các thủ tục đơn giản, quản lý thời gian và tiền bạc, biết tự tìm thông tin và tự giải quyết vấn đề trước khi hỏi.

Đây không phải danh sách bắt buộc mà là hướng để tham khảo — mỗi gia đình có hoàn cảnh khác nhau.

Vì sao cha mẹ hay làm hộ

Những lý do rất thật:

• Nhanh hơn. Bạn làm mất năm phút, con làm mất hai mươi phút và làm chưa tốt.
• Thương con. Thấy con đã học vất vả cả ngày rồi.
• Áp lực thời gian. Buổi sáng vội thì làm hộ nhanh hơn nhắc con tự làm.
• Lo con làm hỏng hoặc không an toàn.

Những lý do này đều hợp lý ở từng thời điểm. Vấn đề là chúng cộng dồn qua nhiều năm.

Cách bổ sung

Bắt đầu từ việc nhỏ và chấp nhận làm chậm. Lần đầu con tự làm sẽ chậm và chưa tốt. Đó là chi phí của việc học.

Chọn thời điểm không vội. Cuối tuần thay vì buổi sáng đi học.

Dạy một lần, rồi để con làm. Đừng đứng bên chỉ đạo từng bước — con cần được tự xoay xở.

Đừng sửa lại ngay. Nếu con gấp quần áo chưa đẹp, để nguyên. Việc sửa lại trước mặt con nói rằng cách con làm không đủ tốt.

Giao việc thật, không phải việc giả. Trẻ nhận ra ngay việc được bày ra để tập. Một việc thật mà gia đình cần có ý nghĩa hơn nhiều.

Tăng dần trách nhiệm. Từ làm cùng, tới làm với sự nhắc nhở, tới tự làm hoàn toàn.

Với trẻ lớn chưa quen

Nếu con đã ở tuổi trung học mà chưa quen tự lập, việc chuyển đổi khó hơn nhưng vẫn làm được:

• Nói thẳng về lý do. Con lớn đủ để hiểu rằng đây là chuẩn bị cho việc sống độc lập.
• Bắt đầu từ những việc liên quan tới con — tự giặt đồ, tự chuẩn bị bữa sáng.
• Đừng làm dồn dập. Thêm một việc mỗi tháng dễ chấp nhận hơn thay đổi mọi thứ cùng lúc.
• Chấp nhận phản kháng ban đầu. Con đã quen được lo hết và sẽ thấy khó chịu — điều đó bình thường.

Cân bằng với việc học

Câu hỏi thường gặp: con đang bận học, có nên giao thêm việc không?

Vài điều đáng cân nhắc:

• Việc nhà không tốn nhiều thời gian như ta tưởng. Ba mươi phút mỗi ngày không ảnh hưởng đáng kể tới việc học.
• Nó tạo khoảng nghỉ. Chuyển từ hoạt động trí óc sang hoạt động chân tay có tác dụng phục hồi.
• Trong giai đoạn cao điểm, có thể giảm. Nhưng nên giảm chứ đừng cắt hẳn, vì cắt rồi thì khó khôi phục.

Một điều đáng nhớ

Mục tiêu cuối cùng của việc nuôi dạy không phải là một đứa trẻ có bảng điểm đẹp, mà là một người trưởng thành sống được và sống tốt.

Bảng điểm chỉ là một phần của việc đó, và là phần được chú ý nhiều nhất — nên chính những phần còn lại mới cần được để ý một cách có chủ đích.

Câu hỏi thường gặp