Đây là câu hỏi hầu như gia đình nào cũng đặt ra. Câu trả lời thực tế: thời điểm bắt đầu ít quan trọng hơn hai thứ khác — tính đều đặn và cơ hội dùng thật.
Về việc bắt đầu sớm
Trẻ nhỏ tiếp thu âm và ngữ điệu tự nhiên hơn, đó là lợi thế thật. Nhưng bắt đầu sớm không tự động dẫn tới kết quả tốt nếu việc học không được duy trì.
Ngược lại, một đứa trẻ bắt đầu muộn hơn nhưng học đều đặn và có động lực thường tiến rất nhanh, vì em đã có khả năng tư duy trừu tượng để hiểu cấu trúc ngôn ngữ.
Điều đáng cân nhắc hơn thời điểm: gia đình có duy trì được đều đặn trong nhiều năm không, và con có được dùng ngôn ngữ đó vào việc gì không.
Ba yếu tố quyết định
Một — tính đều đặn. Ba mươi phút mỗi ngày hiệu quả hơn nhiều so với ba tiếng vào cuối tuần. Ngôn ngữ cần tiếp xúc thường xuyên chứ không cần khối lượng dồn.
Hai — được dùng thật. Đây là yếu tố phân biệt trẻ học nhiều năm mà không nói được với trẻ dùng được. Dùng thật nghĩa là: xem nội dung mình thích bằng ngôn ngữ đó, đọc truyện, nói chuyện với ai đó, chơi trò chơi.
Ba — không gắn với áp lực. Một đứa trẻ sợ giờ học ngoại ngữ sẽ tránh nó suốt đời. Ở giai đoạn đầu, việc con thấy thoải mái với ngôn ngữ quan trọng hơn việc con đúng ngữ pháp.
Cách làm ở nhà
Không cần cha mẹ giỏi ngoại ngữ. Vài cách hiệu quả:
- Cho con tiếp xúc với nội dung con thích bằng ngôn ngữ đó — phim hoạt hình, bài hát, truyện tranh. Sở thích là động lực tốt nhất.
- Đọc truyện song ngữ cùng con khi con còn nhỏ.
- Để con tự chọn nội dung. Trẻ học nhanh hơn nhiều khi được xem thứ mình muốn xem.
- Không sửa lỗi liên tục. Sửa quá nhiều làm trẻ ngại nói. Ở giai đoạn đầu, ưu tiên việc con dám dùng.
- Nếu bạn cũng đang học, hãy học cùng con. Trẻ học từ những gì chúng thấy nhiều hơn từ những gì được bảo.
Về việc chọn lớp học
Nếu cho con học ở trung tâm, những điều đáng tìm hiểu:
- Sĩ số lớp. Lớp đông thì mỗi trẻ được nói rất ít, mà nói mới là thứ cần luyện.
- Trẻ có được nói nhiều không, hay chủ yếu ngồi nghe và làm bài.
- Giáo viên có ổn định không. Đổi giáo viên liên tục làm trẻ khó theo.
- Con có thích đi học không. Đây là chỉ dấu quan trọng nhất — hỏi con và tin câu trả lời.
Về các kỳ thi chứng chỉ
Chứng chỉ có ích khi cần cho một mục đích cụ thể — điều kiện tuyển sinh, hồ sơ du học. Nhưng cần phân biệt: luyện thi và học ngôn ngữ không giống nhau.
Một đứa trẻ luyện thi nhiều có thể đạt điểm cao mà vẫn lúng túng khi phải dùng thật. Ngược lại, một đứa trẻ dùng ngôn ngữ thành thạo chỉ cần vài tháng làm quen định dạng là thi tốt.
Nếu chưa có mục đích cụ thể, việc tập trung vào năng lực dùng thật thường có lợi hơn về lâu dài.
Khi con không thích học
Vài điều nên kiểm tra trước khi ép:
- Con đang học ở mức quá khó hay quá dễ?
- Cách học có nhàm chán không?
- Con có bị chê hoặc bị so sánh trong lớp không?
- Lịch của con đã quá dày chưa?
Thường thì vấn đề nằm ở một trong bốn chỗ trên chứ không phải ở việc con không có năng khiếu.
Về tiếng Việt
Với gia đình đầu tư nhiều cho ngoại ngữ, đừng quên nền tiếng Việt. Khả năng đọc hiểu và diễn đạt bằng tiếng mẹ đẻ là nền cho tư duy, và nó cũng hỗ trợ cho việc học ngôn ngữ khác.
Một đứa trẻ đọc tốt bằng tiếng Việt thường học ngoại ngữ dễ hơn, vì em đã có thói quen đọc và có vốn khái niệm.
Câu hỏi thường gặp
Nên cho trẻ học ngoại ngữ từ khi nào?
Thời điểm ít quan trọng hơn tính đều đặn và cơ hội dùng thật. Trẻ bắt đầu muộn hơn nhưng học đều và có động lực thường tiến rất nhanh.
Yếu tố nào quyết định hiệu quả nhất?
Tính đều đặn, được dùng thật vào việc mình thích, và việc học không gắn với áp lực khiến trẻ sợ.
Cha mẹ không giỏi ngoại ngữ thì làm sao?
Cho con tiếp xúc với nội dung con thích bằng ngôn ngữ đó, để con tự chọn nội dung, không sửa lỗi liên tục, và học cùng con nếu bạn cũng đang học.
Nên chọn lớp học thế nào?
Xem sĩ số lớp, trẻ có được nói nhiều không, giáo viên có ổn định không, và quan trọng nhất là con có thích đi học không.
Luyện thi chứng chỉ có giống học ngôn ngữ không?
Không. Trẻ luyện thi nhiều có thể đạt điểm cao mà vẫn lúng túng khi dùng thật. Nếu chưa có mục đích cụ thể, tập trung vào năng lực dùng thật có lợi hơn.