Chọn ngành đại học: giúp con quyết định mà không quyết định thay con

Ở tuổi mười bảy mười tám, đứa trẻ phải chọn một hướng đi mà em chưa có nhiều thông tin để chọn. Đây là lúc cha mẹ có thể giúp nhiều nhất — nhưng cũng là lúc dễ can thiệp quá mức nhất.

Ba câu hỏi để con bắt đầu

Thay vì hỏi con muốn học ngành gì — câu mà nhiều em không trả lời được — hãy hỏi những câu dễ hơn:

• Con thích làm gì khi không ai bắt? Con dành thời gian rảnh cho thứ gì.
• Việc gì con làm mà không thấy mệt? Đây thường là chỉ dấu tốt hơn cả điểm số.
• Con hình dung một ngày làm việc của mình sau này thế nào? Ngồi bàn giấy hay đi lại, làm việc một mình hay với người khác, việc lặp lại ổn định hay luôn mới.

Câu cuối rất hữu ích, vì nhiều đứa trẻ chọn ngành mà không hình dung được công việc thực tế trông ra sao.

Thu thập thông tin thật

Đây là phần cha mẹ giúp được nhiều nhất, vì con chưa có mạng lưới.

• Cho con gặp người đang làm nghề đó. Một cuộc trò chuyện ba mươi phút với người trong nghề có giá trị hơn nhiều bài giới thiệu ngành. Hãy hỏi quanh quan hệ của bạn.
• Hỏi những câu cụ thể: một ngày của anh chị thế nào, phần nào chán nhất, người mới vào nghề làm gì, cần học gì ngoài bằng cấp.
• Tìm hiểu chương trình học thực tế — bốn năm đó học những môn gì. Nhiều ngành nghe hấp dẫn nhưng chương trình khác xa hình dung.
• Xem sinh viên tốt nghiệp ngành đó làm gì. Không chỉ những người thành công nhất mà cả phổ chung.
• Kiểm tra yêu cầu tuyển sinh của các trường con quan tâm, và các phương thức xét tuyển.

Về việc chọn theo xu hướng

Có những ngành đang được nói tới nhiều. Vài điều đáng cân nhắc:

• Bốn năm là dài. Thị trường lao động khi con tốt nghiệp có thể khác lúc con nhập học.
• Ngành đang nóng cũng là ngành đông người vào.
• Điều bền hơn là năng lực nền — tư duy, khả năng học cái mới, kỹ năng giao tiếp. Những thứ này dùng được ở mọi ngành.

Điều này không có nghĩa là bỏ qua yếu tố cơ hội việc làm. Nó chỉ có nghĩa là không nên để yếu tố đó lấn át hoàn toàn sự phù hợp.

Cân bằng giữa đam mê và thực tế

Đây là chỗ nhiều gia đình mắc kẹt.

Nếu con chọn một hướng khó kiếm sống: đừng bác bỏ ngay. Hãy giúp con tìm hiểu thật kỹ — thu nhập thực tế ra sao, cơ hội thế nào, người trong ngành sống bằng gì. Nếu con biết rõ và vẫn chọn, đó là quyết định có cân nhắc.

Đồng thời, có thể bàn với con về các phương án kết hợp: học ngành đó nhưng bổ sung kỹ năng khác, hoặc chọn một hướng gần có nhiều cơ hội hơn.

Nếu bạn muốn con chọn một hướng an toàn mà con không thích: hãy cân nhắc rằng bốn năm học ngành mình không thích thường dẫn tới kết quả kém và đôi khi là bỏ dở. Sự an toàn đó có thể không thật.

Những sai lầm thường gặp

• Chọn theo bạn bè. Con thân với ai thì học cùng ngành đó.
• Chọn theo điểm số. Đủ điểm ngành nào thì vào ngành đó, không cân nhắc phù hợp.
• Chọn vì tên ngành nghe hay mà không tìm hiểu chương trình và công việc thực tế.
• Cha mẹ chọn thay hoàn toàn. Ngoài vấn đề về quyền của con, nó còn khiến con không nhận trách nhiệm về lựa chọn của mình khi gặp khó.
• Chỉ nhắm một nguyện vọng duy nhất. Nên có phương án ở nhiều mức.

Khi bất đồng

• Nói rõ mối lo của mình kèm lý do, thay vì chỉ phản đối.
• Kiểm tra xem mối lo đó dựa trên thông tin nào. Nhiều lo ngại về một ngành dựa trên hình dung đã cũ.
• Cùng con tìm hiểu thay vì tranh luận. Đưa con đi gặp người trong nghề — thực tế thuyết phục hơn lập luận.
• Nói quan điểm một lần cho đầy đủ, rồi để con quyết. Nhắc đi nhắc lại chỉ làm con đóng cửa.
• Cho con biết dù thế nào con vẫn có gia đình.

Nếu chọn rồi mà không hợp

Điều này xảy ra với không ít sinh viên. Hãy để con biết trước rằng đó không phải thảm hoạ: có thể chuyển ngành, học thêm văn bằng khác, hoặc làm việc ở lĩnh vực khác sau khi tốt nghiệp.

Rất nhiều người trưởng thành làm công việc không trùng với ngành đã học. Biết điều này giúp con bớt sợ khi quyết định, và bớt hoảng nếu về sau thấy chưa đúng.

Câu hỏi thường gặp