Nhiều đứa trẻ có năng khiếu rõ rệt ở một lĩnh vực và khá chật vật ở lĩnh vực khác. Đây là chuyện bình thường, nhưng nó đặt ra một câu hỏi thực tế cho cha mẹ.
Trước hết: tìm hiểu nguyên nhân của môn yếu
Đây là bước quan trọng nhất và hay bị bỏ qua. Có nhiều lý do khác nhau, và mỗi lý do cần một cách xử lý:
- Thiếu nền từ trước. Một lỗ hổng ở lớp dưới khiến mọi thứ sau đó khó theo. Cần quay lại lấp phần nền, không phải học thêm phần đang học.
- Không hứng thú. Trẻ dồn hết năng lượng cho môn mình thích và bỏ mặc môn kia.
- Cách dạy không hợp. Cùng một nội dung, trẻ có thể hiểu ngay với người này và mù mờ với người khác.
- Khó khăn thực sự về học tập. Một số trẻ gặp khó khăn cụ thể với đọc, viết hoặc tính toán, không liên quan tới trí thông minh. Nếu con nỗ lực thật mà vẫn rất chật vật ở một kỹ năng nền, đây là điều nên tìm hiểu với chuyên gia — phát hiện sớm giúp con được hỗ trợ đúng cách thay vì bị coi là lười.
Đừng đoán. Hãy hỏi con, hỏi giáo viên, và quan sát xem con vướng ở đâu cụ thể.
Cân bằng giữa hai hướng
Ở bậc học sớm, việc giữ nền tương đối đều quan trọng hơn. Lý do thực tế: các môn nền như đọc hiểu và toán là công cụ để học mọi thứ khác, và lỗ hổng ở giai đoạn này gây khó cho nhiều năm sau.
Ở bậc học muộn hơn, khi định hướng đã rõ, việc đầu tư sâu vào thế mạnh trở nên hợp lý hơn — miễn là các môn còn lại đủ để không cản đường con.
Cách nghĩ thực tế: môn yếu cần đạt mức đủ để không thành rào cản, môn mạnh mới là nơi đầu tư để phát triển.
Cách hỗ trợ môn yếu mà không làm hỏng quan hệ
- Bắt đầu từ chỗ con còn hiểu được, không phải từ bài đang học trên lớp. Nếu nền hổng, học tiếp phần khó chỉ tăng cảm giác thất bại.
- Mục tiêu là đủ, không phải giỏi. Nói rõ điều này với con — nó giảm áp lực rất nhiều.
- Chia nhỏ và ghi nhận tiến bộ, kể cả tiến bộ nhỏ.
- Tránh để việc kèm học phá hỏng quan hệ. Nếu mỗi buổi học cùng đều kết thúc bằng căng thẳng, hãy tìm người khác kèm — một gia sư, một thầy cô, một anh chị.
- Đừng lấy môn mạnh ra so. Câu con làm toán giỏi thế mà văn lại thế này nghe như một lời trách và không giúp gì.
Đừng bỏ quên môn mạnh
Có một xu hướng dễ hiểu: dồn hết thời gian và tiền bạc để kéo môn yếu lên, còn môn mạnh thì để tự nó.
Nhưng thế mạnh cũng cần được nuôi. Một đứa trẻ có năng khiếu mà không được đi sâu sẽ chán, và sự chán đó ảnh hưởng tới cả thái độ học tập chung.
Ngoài ra, môn mạnh là nơi con xây dựng sự tự tin — thứ giúp con có sức bền để đối mặt với môn khó.
Về chuyện học lệch và định hướng
Học lệch không phải khuyết điểm cần sửa bằng mọi giá. Phần lớn người trưởng thành đều mạnh ở vài thứ và bình thường ở phần còn lại — đó là chuyện bình thường của con người.
Điều đáng làm là giúp con biết mình mạnh ở đâu, chấp nhận rằng mình không giỏi mọi thứ, và học cách xoay xở với những phần không phải sở trường.
Kỹ năng cuối cùng đó có ích suốt đời.
Một điều nên nói với con
Trẻ học lệch thường tự thấy có gì đó sai với mình, đặc biệt khi bị nhắc nhiều về môn yếu.
Hãy nói rõ với con: không ai giỏi mọi thứ, việc con mạnh ở một lĩnh vực là điều đáng quý, và việc con phải cố gắng ở lĩnh vực khác là chuyện bình thường mà ai cũng trải qua.
Điều đó không làm môn yếu tự khá lên, nhưng nó giữ cho con không mất niềm tin vào chính mình — và đó là điều kiện để con còn muốn cố gắng.
Câu hỏi thường gặp
Nên tìm hiểu gì trước khi xử lý môn yếu của con?
Nguyên nhân: thiếu nền từ trước, không hứng thú, cách dạy không hợp, hay khó khăn thực sự về học tập. Mỗi nguyên nhân cần một cách xử lý khác nhau.
Khi nào nên nghi ngờ con có khó khăn học tập cụ thể?
Khi con nỗ lực thật mà vẫn rất chật vật ở một kỹ năng nền như đọc, viết hoặc tính toán. Nên tìm hiểu với chuyên gia để con được hỗ trợ đúng cách.
Nên kéo môn yếu lên hay đầu tư cho môn mạnh?
Ở bậc học sớm nên giữ nền tương đối đều; ở bậc muộn hơn thì môn yếu chỉ cần đạt mức không thành rào cản, còn môn mạnh là nơi đầu tư để phát triển.
Kèm con học môn yếu thế nào cho hiệu quả?
Bắt đầu từ chỗ con còn hiểu được chứ không phải bài đang học, đặt mục tiêu là đủ chứ không phải giỏi, và tránh để việc kèm học phá hỏng quan hệ.
Có nên tập trung hết vào môn yếu không?
Không. Thế mạnh cũng cần được nuôi, vì đó là nơi con xây dựng sự tự tin — thứ giúp con có sức bền để đối mặt với môn khó.