Áp lực học tập: nhận ra dấu hiệu trước khi quá muộn

Một mức áp lực vừa phải giúp trẻ tập trung và cố gắng. Nhưng khi vượt ngưỡng, nó chuyển thành thứ khác — và trẻ hiếm khi nói ra bằng lời.

Những dấu hiệu đáng chú ý

Về cơ thể: khó ngủ hoặc ngủ quá nhiều, đau đầu và đau bụng thường xuyên mà không có nguyên nhân rõ ràng, thay đổi rõ rệt về ăn uống, hay mệt.

Về cảm xúc: dễ cáu, dễ khóc, lo lắng quá mức về điểm số, sợ đi học, nói những câu tự phủ nhận bản thân như con dốt, con không làm được gì.

Về hành vi: mất hứng thú với những thứ trước đây con thích, tránh gặp bạn bè, không muốn nói chuyện, giảm sút rõ rệt về học tập, hoặc ngược lại là học đến kiệt sức không cho phép mình nghỉ.

Điều cần chú ý: những dấu hiệu này dễ bị hiểu nhầm thành lười, bướng hoặc chống đối. Một đứa trẻ đột nhiên không chịu học có thể đang kiệt sức chứ không phải đang lười.

Những nguồn áp lực thường gặp

• Kỳ vọng của gia đình, kể cả khi không nói ra thành lời. Trẻ rất nhạy với thái độ của cha mẹ trước một điểm số.
• So sánh — với anh chị em, với con nhà người khác, với chính mình năm ngoái.
• Lịch học dày. Học chính, học thêm, học kỹ năng, không còn khoảng trống nào.
• Kỳ thi chuyển cấp và giai đoạn ôn thi kéo dài.
• Quan hệ bạn bè — bị cô lập, bị trêu chọc. Đây là nguồn áp lực lớn mà trẻ ít nói với cha mẹ nhất.
• Áp lực tự đặt ra. Nhiều trẻ học giỏi tự tạo áp lực cho mình lớn hơn bất kỳ ai đặt lên chúng.

Những gì phụ huynh có thể làm

Tạo khoảng an toàn để con nói. Trẻ chỉ nói khi tin rằng nói ra không dẫn tới trách mắng. Khi con kể chuyện khó khăn, phản ứng đầu tiên nên là lắng nghe, không phải đưa giải pháp hay đánh giá.

Tách giá trị của con khỏi kết quả học tập. Đây là điều quan trọng nhất. Khi trẻ tin rằng mình được yêu thương chỉ khi đạt kết quả tốt, mọi kỳ thi đều trở thành mối đe doạ với chính con người chúng.

Trong lời nói hằng ngày, hãy nói về nỗ lực và về quá trình nhiều hơn về điểm số.

Bảo vệ giấc ngủ. Thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng trực tiếp tới khả năng tập trung, tới cảm xúc và tới sức khoẻ. Học thêm một tiếng khi đã kiệt sức hiếm khi bù được cái mất đi.

Giữ khoảng trống trong lịch. Trẻ cần thời gian không làm gì cả — chơi, buồn chán, tự nghĩ. Đây không phải thời gian lãng phí.

Giữ ít nhất một hoạt động không bị chấm điểm. Thể thao, âm nhạc, vẽ, một sở thích. Nơi mà giá trị của con không phụ thuộc vào việc làm đúng hay sai.

Khi nào cần tìm hỗ trợ chuyên môn

Có sự khác nhau giữa căng thẳng nhất thời và tình trạng cần được hỗ trợ. Vài dấu hiệu đáng lưu tâm:

• Các biểu hiện kéo dài nhiều tuần và không cải thiện.
• Con mất hứng thú với hầu hết mọi thứ, kể cả những gì trước đây rất thích.
• Thay đổi rõ rệt và kéo dài về giấc ngủ hoặc ăn uống.
• Con nói những câu thể hiện sự tuyệt vọng, hoặc nói về việc không muốn tồn tại.

Dấu hiệu cuối cần được xử lý ngay, không chờ đợi. Hãy giữ bình tĩnh, ở bên con, và liên hệ với chuyên gia tâm lý hoặc cơ sở y tế. Nhiều trường có cán bộ tâm lý học đường, và đây là nơi có thể bắt đầu.

Tìm hỗ trợ chuyên môn không phải là chuyện to tát hay đáng ngại — nó giống như đưa con đi khám khi con đau kéo dài.

Một điều đáng nhớ

Đứa trẻ nào cũng có lúc gặp khó. Điều quan trọng không phải là bảo vệ con khỏi mọi khó khăn, mà là để con biết rằng khi khó khăn xảy ra, con không phải đối mặt một mình.

Câu hỏi thường gặp