Bạn bè của con: ảnh hưởng lớn hơn cha mẹ nghĩ, và can thiệp khó hơn cha mẹ muốn

Có một giai đoạn mà lời của bạn bè có trọng lượng hơn lời của cha mẹ. Điều này không phải là dấu hiệu gia đình thất bại — nó là phần bình thường của quá trình trưởng thành.

Vì sao bạn bè quan trọng tới vậy

• Đó là nơi trẻ tập làm người lớn. Quan hệ với bạn bè là quan hệ bình đẳng đầu tiên trẻ có — khác với quan hệ với cha mẹ và thầy cô.
• Nhu cầu thuộc về một nhóm rất mạnh ở tuổi vị thành niên. Bị cô lập ở tuổi này gây tổn thương thật.
• Trẻ học chuẩn mực xã hội qua bạn bè nhiều hơn qua lời dạy.

Hiểu điều này giúp cha mẹ bớt coi việc con nghe bạn hơn nghe mình là sự phản bội, và tiếp cận vấn đề thực tế hơn.

Vì sao cấm đoán thường không hiệu quả

• Con vẫn gặp nhau ở trường. Bạn không kiểm soát được phần lớn thời gian đó.
• Cấm làm quan hệ đó hấp dẫn hơn. Đây là phản ứng tâm lý phổ biến ở tuổi vị thành niên.
• Con giấu. Và khi có chuyện thật sự, con không dám kể.
• Nó đẩy con về phía nhóm bạn nếu con phải chọn giữa gia đình và bạn.

Những gì làm được

Biết bạn của con. Đây là việc có ích nhất và cũng dễ nhất. Mời bạn con tới nhà, tạo không khí thoải mái, biết tên và biết mặt. Một đứa trẻ biết cha mẹ mình quen bạn mình sẽ cư xử khác.

Đừng chê bạn con trước mặt con. Điều này buộc con phải bảo vệ bạn và khiến con đóng cửa với bạn. Nếu bạn lo, hãy nói về hành vi cụ thể chứ không về con người: mẹ thấy hôm đó các con làm thế là nguy hiểm.

Hỏi mà không tra khảo. Hỏi con chơi với ai, hôm nay các con làm gì — với thái độ quan tâm chứ không kiểm tra.

Giúp con có nhiều nhóm. Nếu con chỉ có một nhóm bạn duy nhất, con phụ thuộc hoàn toàn vào nhóm đó. Một hoạt động ngoài trường cho con một nhóm khác, và điều đó giảm áp lực phải theo nhóm chính bằng mọi giá.

Dạy con kỹ năng từ chối. Nói không với bạn bè là kỹ năng khó và luyện được. Có thể tập ở nhà: nếu bạn rủ con làm việc này, con nói gì? Cùng con nghĩ ra vài câu trả lời cụ thể.

Một cách hữu ích: thoả thuận một tín hiệu. Con nhắn cho cha mẹ một câu đã hẹn trước, cha mẹ gọi và nói cần con về ngay. Con có lối thoát mà không mất mặt với bạn.

Khi nào nên can thiệp thật

Phần lớn lo lắng của cha mẹ về bạn bè của con là quá mức. Nhưng có những trường hợp cần hành động:

• Có dấu hiệu con bị bắt nạt hoặc bị lợi dụng trong nhóm.
• Có liên quan tới chất gây nghiện, rượu bia, hoặc hành vi vi phạm pháp luật.
• Con thay đổi rõ rệt — rút khỏi gia đình, bỏ những hoạt động từng thích, kết quả sụt mạnh, có dấu hiệu sợ hãi.
• Con bị gây áp lực làm những việc con không muốn.

Trong những trường hợp này, việc trao đổi thẳng thắn với con, liên hệ với nhà trường, và nếu cần thì với gia đình bên kia, là việc phải làm.

Khi con bị cô lập

Đây là tình huống ít được nói tới nhưng gây tổn thương lớn.

• Đừng gạt đi. Câu không sao đâu rồi con sẽ có bạn không giúp gì.
• Tìm hiểu nguyên nhân. Con mới chuyển tới, con khác biệt về điều gì đó, con thiếu kỹ năng xã hội nào, hay đang bị tẩy chay có chủ đích?
• Tạo cơ hội kết bạn ngoài lớp — hoạt động ngoại khoá, bạn ở nơi khác. Nhiều trẻ tìm được nhóm của mình ở ngoài trường.
• Dạy kỹ năng cụ thể nếu con thiếu — cách bắt chuyện, cách tham gia vào một nhóm đang chơi.
• Trao đổi với giáo viên — họ có thể sắp xếp để con làm nhóm với những bạn phù hợp.
• Nếu là tẩy chay có chủ đích, đó là bắt nạt và cần được xử lý như vậy.

Giữ kết nối với con

Điều bảo vệ trẻ tốt nhất trong giai đoạn này không phải là kiểm soát bạn bè, mà là quan hệ với gia đình đủ tốt để con còn nói chuyện.

Vài việc giữ kết nối:

• Bữa ăn chung đều đặn.
• Thời gian riêng với từng con.
• Lắng nghe những chuyện con kể, kể cả chuyện bạn thấy vụn vặt — vì nếu con không kể chuyện nhỏ, con cũng sẽ không kể chuyện lớn.
• Phản ứng bình tĩnh khi con kể chuyện khó nghe.

Một điều đáng nhớ

Việc con hướng về bạn bè ở tuổi này là dấu hiệu phát triển bình thường, không phải mất mát.

Vai trò của cha mẹ chuyển từ người quyết định sang người mà con biết là luôn ở đó. Vai trò đó ít thấy hơn nhưng vẫn quan trọng — có khi còn hơn.

Câu hỏi thường gặp